• Anasayfa
  • Favorilere Ekle
  • https://www.facebook.com/trabzontelcit
  • https://plus.google.com/u/0/b/117032262906350358648/117032262906350358648/about?hl=tr
  • https://twitter.com/trabzontelcit

Bayilik İçin Anlaşma ve Pazarlık

Anlaşma ve Pazarlık

TİCARİ TEMELLER

 

Bayilik İlişkisi

Üretim, işletme ve pazarlamadan oluşan bir sistem olan bayilik, bayilik veren ile bayilik alan arasında ilk tanışma ve temasla başlar, müzakerelerle gelişir, sözleşme imzalanması ile yürürlüğe girer.

Eğer iş karlı, bayilik alan memnun, bayilik veren ilgiliyse, ilişki pürüzsüz yürür. Bayilik alanın, sözleşmeyi detaylı okumadan imzalaması ve yıllarca kapağını açmaması sık rastlanan bir durumdur ve çok da sağlıklıdır.

Bayilik alanın sözleşmenin detaylarını araştırması, açıklarını araması, hukukçulara danışması halinde, sürtüşme başlamış demektir. Sonuçta kimin haklı, kimin güçlü, kimin kazançlı çıktığı genellikle fark etmez. Hata ilişkidedir. Sorunun nedeni, bayilik alanların yanlış seçilmesi, yanlış beklentiler yaratılması, yanlış pazarlama yapılması, eksik destek verilmesi, rekabete ayak uydurulamaması, vb. olabilir. Her durumda hata tek taraflı olamaz.

 

Denge

Bayilik ilişkisinin sürekli ve karşılıklı memnuniyet verici olabilmesi için, denge içinde yürütülmesi şarttır.

Tarafların güçleri, sisteme katkıları, sistemden sağladıkları yararlar ve beklentileri denge içinde olmalıdır.

Bayilik ilişkisinde taraflardan biri bilgisi, markası, yatırımı, pazarı, çalışması, mağaza yeri vb. karşılığında hak ettiğini alamazsa veya alamadığını düşünürse, motivasyonunu kaybeder, sistemi bozma eğilimine girer. Bayilik alan bu duygu içindeyse, genellikle kendisine kısa vadede daha fazla kazandıracak fakat sistemi bozucu davranışlar gösterir. Bayilik veren bu duygu içindeyse sisteme verdiği destek zayıflar. Her iki durum da bindiği dalı kesmekten farksızdır.

Bayilik sisteminde sıkça rastlanan bir sorun da, yanlış beklentilerle yola çıkan girişimcilerin uğradıkları hayal kırıklığıdır. Bayilik verenin gayret göstermeden, sadece markasını kullandırma karşılığında para kazanacağını düşünmesi veya bayilik alanın, parayı verip anlaşmayı imzaladığında işlerin kendiliğinden yürüyeceğini, paraların akacağını sanması gibi. Kaçınılmaz olan hayal kırıklığı, sistemi içinden çürütecektir.

Bu sorunun çaresi, bayilik almadan önce tam bilgilenmek, yanlış beklentilere yer vermemek, boş vaatlerde bulunan bayilik vereni tanıyıp inanmamaktır.

 

Devredilen Haklar

Bayilik sözleşmesi ile belirli bir süre için devredilen haklar, sözleşmenin kapsamına göre şunlar olabilir.

  • Ticaret markası kullandırılır
  • Üretim, işletme ve pazarlama sırları ile edinilmiş deneyimler el kitabı ve eğitimle aktarılır.
  • Patent hakları kullandırılır.
  • Fikir ve sanat eserleri sayılacak haklar kullandırılır
  • Hammadde temin hakkı verilir (tekelden dağıtım)
  • Bina kullanım hakkı verilir (yer bayilik verenin ise)

Bayilik veren, devre konu olan hakların (marka, alâmetifarika, lisans, patent, know how, vs.) sahibi olmak zorunda değildir.

Söz konusu hakların kullanım hakkına sahip (mutasarrıf) olabilir, irtifak hakkına (kısmen kullanma hakkı) sahip olabilir, intifa (kullanma) hakkına sahip olabilir (marka başkasına satılsa bile kullanmaya devam edebilir), kiralamış ve kiraya verme hakkı olabilir.

Bayilik almadan önce, parayı alan kişinin, devredilen haklar üzerinde ne gibi bir tasarrufu olduğunu araştırmak, bayilik alanın yükümlülüğüdür.

 

ÖDENEN ÜCRETLER

 

Bayilik sözleşmesi ile bayilik alan belli zamanlarda belli ödemeler yapar. Genellikle royalite ve isim hakkı olarak tanımlanan ödemeler, bazı durumlarda değişik esaslara bağlanabilir.

  • Bayilik giriş ücreti (royalite): bayilik alanın sisteme girmesi için verecek olduğu ücrettir. Genellikle anlaşma esnasında ödemesi istenir. Sistemin gördüğü rağbete ve kazandıracağı paraya göre değişebilir. Satış zorluğu çeken firmalar uzun vadelerde ödeme alabilmektedir.
  • Bayilik kullanım bedeli (gayri maddi hak bedeli, isim hakkı): Bayilik sistemi ile birlikte verilen marka, patent, know how, tekel hakkı gibi hakların hepsi için bir ücret istenir. Bu ücret ciro üzerinden belli bir oran veya belli zamanlarda (haftalık, aylık, vb.) ödenecek sabit bir miktar veya ikisinin bileşimi olabilir. Cironun belli bir oranı, ancak en az aylık belli bir miktar olarak da tanımlandığı olur.
  • Bayilik yenileme bedeli: Bayilik anlaşmasının süresi bittiğinde, taraflar anlaşmayı yenilemek istediklerinde bayilik alanın bir ücret ödemesi istenir. Bu ücret yaygın uygulamada başlangıçta verilen miktar kadar olmaz. Bayilik alanların ilgi ve güvenini kazanmak için yenileme ücretinin ne kadar olacağı da baştan belirlenmelidir.
  • Ek hizmet ücreti: bayilik veren, bazı ek hizmetler sunarak karşılığında bayilik alandan bir bedel isteyebilir. En sık rastlanan örnek, bayilik verenin hammadde ve yardımcı maddeleri temin etmesi, karşılığında ürün bedeli ve nakliye bedelini almasıdır. Bunun dışında Amerika’da muhasebe tutma, çek düzenleme, sigorta, emeklilik programı gibi örneklere de rastlanmaktadır. Bu tür hizmetlerin tek elden verilmesi sinerji ve tasarruf sağlıyorsa, katılım zorunlu değilse, sisteme güç katmaktadır. Bayilik veren anlaşmadan aldığı güçle bayilik alanlarını kendisinden ürün veya hizmet almaya zorluyorsa, sistem zarar görmektedir.
  • Bölge tekeli ücreti: Bayilik alanlar, başarılı oldukları takdirde aynı sistemin başka noktaları için de talip olmaktadırlar. Bu gibi durumlarda birden fazla bayilik işletme açma olanağı tanıyan bir bölgenin tahsisi, bedel karşılığında yapılmaktadır.
  • Reklam fonu katkı payı: Bayilik sistemlerinin vazgeçilmez unsuru, etkin reklam ve tanıtımdır. Bayilik veren, bayilik alanlardan genellikle cirolarıyla orantılı olarak bir reklam katkı payı toplar. Bu fonun yönetimi çoğunlukla bayilik alanların da katıldığı komiteler tarafından yapılır.

Reklam fonunun harcanma yeri bayilik alanlar arasında sürekli bir huzursuzluk kaynağıdır. Ortak fonun harcama yeri, tüm bayilik alanların ortak yararına olabilecek, kitlelere hitap eden medyalar olmalıdır.

Reklam fonu için fatura kesilirse, KDV eklenir, tüm masraflar da katılımcılara bölünerek faturalanır, KDV mahsup edilir. Reklam fonu için yaygın olarak fatura kesilmez, KDV eklenmez. Para bir anlamda “emanete” alınır, parayı verenler adına harcanır. Bu durumda yapılan bayilik veren ve alan için masraf yazılamaz.

Ödenen bedelin amortismanı: Bayilik alınırken ödenen bayilik giriş bedeli, bayilik veren açısından amortismana tabi gayrı maddi haktır. Bayilik kullanım bedeli ödemeleri ise doğrudan masraf yazılır. Bayilik alan her ikisini de masrafa yazar.

Sözleşmelerde Pazarlık: Sözleşmeler, bayilik veren tarafından hazırlanmış tek tip sözleşmelerdir. Bayilik veren çoğunlukla sözleşmenin hiç bir maddesini değiştirmez. Sadece (varsa) korumalı bölge pazarlık konusu olabilir.

Genelde pazarlık etmeyi seven insanımız, bayilik sistemine güven duyduklarından, sözleşmenin detaylarına fazla girmez. Bazı yatırımcılar ise sözleşmedeki her maddeyi pazarlık konusu yapmak isterler.

Yeni bayilik almak isteyen kişilerin ise başvuracakları ilk bilgi kaynağı, eski bayilik alanlardır. Dolayısıyla bir bayilik alana verilen taviz, kısa süre sonra genel bilgi haline gelir, istemek ve almak şart olur.

Bayilik verenler bunun bilincinde olarak mümkün olduğunca az taviz vermeye çalışır. Bayilik alan pazarlık psikolojisi içinde taviz isterse, önemsiz maddelerde değişikliğe giderler. Zaten sözleşmelerin pek çok maddesi bayilik vereni mükerrer olarak korumaktadır.    

 

KARŞILIKLI ÇIKARLAR

 

Karşılıklı Yarar Sağlama ve Açıklık

Sözleşme bayilik sisteminin içindeki ilişkileri düzenler ve her konuya temel teşkil eder. İyi bir sözleşme, karşılıklı başarılı çalışmayı teşvik eden yapıda olmalıdır.

Gelecekte oluşacak anlaşmazlıklar sözleşmedeki maddeler ile çözülebilmelidir.

Sözleşmedeki hükümlerin adil ve karşılıklı olmasını istemek bayilik alanın doğal hakkıdır.

Sözleşme iki taraf için de geçerli ve bağlayıcı olmalıdır. İki taraf ta sözleşmede bir maddeyi çiğnediklerinde hangi sonuçlara maruz kalacaklarını net olarak bilmelidir

 

YAPTIRIMLAR

 

Suç Ve Ceza Dengesi

Bayilik alanın anlaşmaya uymaması halinde uygulanabilecek yaptırımlar ve hangi durumda anlaşmanın feshedileceği belirtilmelidir.

Bayilik anlaşmalarında genellikle kolay yol seçilip, bayilik verenin kolayca anlaşmayı feshetmesine olanak sağlayan maddeler konur. Bu şekilde elinde “çok güçlü” bir anlaşma olduğunu düşünen bayilik veren, esasen yanılır. Çünkü anlaşmayı iptal etmek, en son başvurulacak çaredir. Amaç, anlaşmayı tam olarak uygulatmak ve bu süreçte karşılıklı para kazanmaktır.

Anlaşma iptal edildiğinde yerin kirası bayilik alanın üzerineyse işletmeden tabela iner. Bu ise bayilik zinciri için itibar kaybıdır.

Kademeli Yaptırımlar

Bayilik anlaşması kademeli olarak yaptırımlar öngörmelidir. Bayilik alan hangi kusurunda ne cezaya uğrayacağını bilmelidir. Yaptırımlar iyiye yönlendirici, yanlıştan caydırıcı olmalı ancak haksız iptal yetkisi vermemelidir.

Örneğin ödemelerde gecikme halinde faiz uygulaması, bildirimlerde hata varsa ceza uygulaması, kotalar tutturulamadıysa parasal yaptırımlar, denetim sonucuna göre ödül ve yaptırımlar gibi ayrımlara gidilmelidir.

Sır saklama yükümlülüğü genelde istenir. Ancak ileri giderek çalışanlar tarafından ihlal edilirse kullanılmak üzere çalışanlardan teminat da istenmektedir ki, bu Çalışma Kanunu’na aykırıdır. Uygulanması zor ve ihtilaflı olsa da, varlığı yeterli caydırıcılığı sağlar.

 

Fesih Yetmezse

Anlaşmanın feshi ve marka kullanımının men edilmesi hukuken mümkün olmayabilir veya gecikmeli uygulanabilir. Bayilik veren bu gibi durumlar için maktu cezalar öngörür. Alınan teminatlar nakde çevrilirken yine hukuki engeller yaşanır. Bu nedenlerle, tabela, totem, dış cephe elemanları bayilik verene ait olup, sorun çıktığı anda derhal indirilmesi işletme yerinin kirası bayilik veren üzerinde tutulup, bayilik alanın alt kiracı veya müstecir olması

anlaşmanın bitiminden sonra kullanılmaması için önemli telefonların bayilik veren adına alınması gibi önlemler alınmaktadır.

 

YASA VE KURALLAR

 

Yurt Dışındaki Kurallar

Bayilik sisteminin uzun yıllardır uygulandığı ülkelerde, bayilik alan yatırımcıların ve tüketicilerin korunması ön planda tutulmaktadır.

 

ABD’de

Bu amaçla ABD’de çıkarılan kanunlar, Lanham Act (markalar), Antitrust Law (kartelleşmeyi önleme), Federal Trade Commmission Act (haksız rekabeti önleme), Automobile Dealer Franchise Act (otomobil satıcıları), Petroleum Marketing Practices Act (benzinciler), California Franchise Investment Act/1970 (bayilik alanı koruma), Federal Trade Commission Act/1971 (franchise ilişkisini düzenleme) içindir. 1975 yılında Midwest Securities Commissioners Association (Ortabatı Menkul Değer Komisyoncuları Derneği’nin ilan ettiği Uniform Franchise Offering Circular / UFOC (tek tip bayilik bilgi formu) zamanla geliştirilmiş, Federal Trade Commission tarafından kabul edilmiş, tüm eyaletlerde buna uyan sözleşmelerin kanun koruması altında olduğu belirtilmiştir.

 

Avrupa’da

Avrupa Birliği (AB), bilindiği gibi Avrupa ülkeleri arasında sınırları kaldırmış, tek politika, tek kanun, tek ekonomi, tek para olma yolunda ilerlemektedir.

 

Bu nedenle ülkelerin kanunlarının yanı sıra, AB’nin anayasası olan Roma Anlaşması ve karar organı olan Komisyon ve Adalet Divanı’nın tavrı önem kazanmaktadır. Ülkeler, kanunlarında eğer AB’nin ilkelerine aykırı hükümler varsa, değiştirmek zorundadırlar.

AB’nin, her konuda yazılı yasaları yoktur. Her bireysel olayda şikâyetler değerlendirilir, alınan kararlar kanun yerine geçer. Bayilik konusunda belirleyici kararların alınmasına neden olan dava, “Pronuptia” davasıdır.

 

Pronuptia de Paris GmbH adlı Alman firması Hamburg ve civarı için bayilik vermiş, fakat bayilik alan anlaşmada belirtilen ücreti ödememiştir. Bayilik veren dava açar ve kazanır. Bayilik alan anlaşmanın Roma Anlaşmasının 85. Maddesine aykırı olduğunu, rekabeti engelleyici hükümler içerdiğini ve geçersiz olacağını söyleyerek temyize gider. Üst mahkemenin AB Adalet Divanına başvurması üzerine çok önemli olan şu karar alınır.

  • Rekabet sınırlaması getirilemez
  • Bölge koruması verilemez
  • Bayilik verenin yeni bayilik vermesi engellenemez
  • Bayilik alanın başka işletme açması engellenemez
  • Bayilik sistemler işletme sırlarını koruyabilirler
  • Bayilik veren marka, unvan ve ününü korumak için önlemler alabilir
  • Tek satıcılık kısıtlamaları bayilik için geçerli değildir

Ardından 1988’de rekabeti korumak için çıkarılan yasaların, bayilik konusunda tavizlerini içeren “blok muafiyet tüzüğü” yayınlanır. Yani bayilik sistemlerin hangi maddeleri içermeleri halinde genel kısıtlamalardan muaf olacağı belirlenmiştir.

Bayilik konusunda Avrupa bayilik Federasyonu tarafından hazırlanan “dürüstlük ilkeleri” Pronuptia davasından sonra yenilenmiştir.

Türkiye de AB tam üyeliği için başvurmuş olduğundan, kanunlarını AB’ye uyumlu hale getirmeyi kabul etmiştir. Bu açıdan da AB kuralları bizim için önem kazanmaktadır. Bayiliği ilgilendiren Marka ve Patent (1995) ve Rekabeti Koruma (1994) yasaları, bu çerçevede çıkmıştır. Yine AB kurallar çerçevesinde Rekabet Kanunu’nda yer alan bayilik muafiyetleri 2002 de kaldırılmıştır. Detaylı bilgi www.rekaabet.gov.tr adresinden alınabilir

 

Yasalar

Bayilik anlaşması, sürekli borç ilişkisi doğuran atipik bir sözleşmedir.   bayilik anlaşmasına uygulanan mevzuat, şunlardır.

  • Rekabet Kanunu
  • Patent, marka, endüstriyel tasarım, fikir ve sanat eserleri mevzuatı
  • Borçlar Kanunu
  • Medeni Kanun
  • Türk Ticaret Kanunu
  • Vergi Usul Kanunu
  • Tüketiciyi Koruma Kanunu

 

ANLAŞMANIN BAŞLIKLARI

 

Bir bayilik sözleşmesinde ana hatlarıyla şu konular yer alır:

  • Taraflar, kişiye veya kuruma bayilik verilmesi tercihi, kefiller
  • Anlaşmanın süresi
  • Anlaşmanın kapsamı; sektör, sistem, know how tanımı
  • Markalar ve ilişkin haklar, muhtemel değişiklikler
  • Tekel bölgesi, faaliyet sınırlaması, öncelikli çalışma bölgesi
  • İşletme yeri, onaylı proje ve yerleşimi
  • İşletmenin açılışı için tanınan süreler ve yaptırımlar
  • Bayilik verenin hak ve yükümlülükleri
  • Bayilik alanın hak ve yükümlülükleri
  • Sır saklama yükümlülüğü ve rekabet kısıtlaması
  • Sistemin standart ve prosedürleri, çalışma saatleri, tutulacak stoklar, vb.
  • Bayilik veren tarafından getirilecek değişiklikler, talimat ve genelgeler
  • Başlangıç eğitimi ve sürekli eğitim, katılma zorunlulukları
  • Denetim sistemi, istenen raporlar ve yaptırımlar
  • Bayilik giriş bedeli
  • Bayilik kullanma bedeli, istisna ve indirimler, ödememe, gecikme veya yanlış bildirimde bulunma halinde yapılacaklar
  • Bayilik alandan alınacak teminatlar ve kapsamları
  • Bayilik verenden veya belli kaynaklardan alınması zorunlu mal ve hizmetler, satış şartları
  • Çalışma kotaları, tutulmaması halinde yaptırımlar
  • Reklam ve tanıtım yükümlülükleri, reklam fonu ödemeleri ve kullanımı
  • İşletmenin satışı halinde nelerin dâhil olduğu ve şartları
  • Sözleşmenin sona ermesinin şartları ve yapılacaklar
  • Sistemden ayrılma şartları
  • Bayilik verenin ilk alım hakkı
  • Sözleşme bitiminde geri verilecek, satılacak veya imha edilecekler
  • Tazminat ve sorumluluğun sınırlanması, hasarları tazmin
  • Devir şartları, ölüm halinde yapılacaklar ve miras hakları
  • Yaptırılacak sigortalar
  • Karşılıklı bildirimler
  • Uygulanacak hukuk ve tahkim
  • Mücbir sebepler

 

ANLAŞMANIN EKLERİ

 

Anlaşmanın genelde ekinde yer verilen hususlar şunlardır:

  • Sistemin standart ve prosedürlerini tanımlayan el kitabı
  • Mal temin kaynakları ve geçerli satış şartları, istenen teminatlar
  • Anlaşma kapsamındaki yükümlülükler için alınan teminatlar
  • Korumalı veya tahsisli bölgenin tanımı
  • İşletme planı, proje ve dekorasyon, teşhir ve çalışma alanları
  • İşletmede bayilik verene ait şeyler
  • Anlaşmayı imzalayanların yetki belgeleri veya imza beyannameleri
  • Anlaşmaya taraf olanların kuruluş ve faaliyet belgeleri

 

ANLAŞMANIN İNCELENMESİ

 

Bayilik anlaşması, aşağıdaki çerçevede incelenmeli ve pazarlık konusu edilmelidir.

 

Maddi hususlar

·    Sözleşme pazarlık konusu edilebilir mi?

·    Sözleşmede franchise alanı koruyan madde var mı?

·    bayilik kullanım bedeli belirgin mi, mala mı gizlenmiş

·    Franchise kullanım bedeli makul mü?

·    bayilik kullanım bedeli ne sıklıkta ödeniyor

·    Kar edilmese de bayilik kullanım bedeli ödeniyor mu?

·    Bayilik giriş bedeli makul mü?

·    Bayilik giriş bedelinde vade var mı?

·    Bayilik giriş bedeli bölgeye göre değişiyor mu?

·    Yatırım ne sürede çıkartılabilir

·    Özel adlar altında ek ödemeler var mı?

·    Merkezi reklam fonu ödemeleri nedir?

·    Merkezi reklam kararına katılınıyor mu?

·    Yerin kirası bayilik verene mi ödeniyor, makul mü?

·    Yerin kira sözleşmesi bayilik anlaşmasının süresine uygun mu?

·    bayilik alan ne gibi tazminat yükümlülüklerine giriyor

·    Bayilik veren zarara neden olursa tazminat yükümlülüğü var mı?

·    Mal alımı veya ciro için kota var mı?

 

Destek hizmetleri

·    El kitabı var mı, yeterli mi?

·    Eğitimin içeriği ve süresi belirtilmiş mi?

·    Denetim bir silah gibi kullanılabilir mi?

·    Markayı ve itibarı koruma güvencesi var mı?

·    Bayilik verenin sözlü vaatleri anlaşmada yer alıyor mu?

·    Gelişen teknoloji bayilik alanlara aktarılacak mı?

·    Gereken yasal izinleri almaya yardım edecek mi?

·    Eleman temin ve takviyesinde yardım edecek mi?

 

Fesih ve devir

·    Sözleşmenin devir hakkı var mı?

·    Devire olanak sağlanıyor mu?

·    Devirden gelir talep ediyor mu?

·    Sözleşmenin yenilenmesinin şartı ne

·    Bayilik alanın anlaşmayı iptal hakkı var mı?

·    Anlaşmanın bayilik veren tarafından iptal gerekçeleri neler

·    Hataların düzeltilmesi için zaman tanınıyor mu?

·    Hastalık ve çalışmama halinde ne olacak

·    Ölüm halinde ne olacak

·    Aciz veya iflas halinde ne olacak

·    Anlaşmazlıkta mahkeme veya hakem kim, nerede

·    Rekabet yasağı var mı, süresi

 

UFRAD İLKELERİ

 

Ulusal bayilik Derneği, 1995 yılında aldığı bir kararla, üyelerinin dürüstlük ve açıklık ilkelerine uymayı taahhüt etmelerini zorunlu tutmuştur.

Üyelere, üyelik sertifikasının yanı sıra UFRAD ilkelerine uymayı taahhüt etmiş olduklarına dair bir sertifika da verilmektedir. Üyelerin bayilik tanıtım broşürlerinde sıklıkla bu sertifikaya yer verdikleri görülmektedir.

Bu ilkelere uymamaları halinde, bayilik alanların belgeleri ile birlikte şikâyet edecekleri merci, UFRAD’dır. Şikâyet halinde konu Üye İlişkileri Komitesine iletilir. Hatalı davranan üyeden önce savunması istenir. Durum değerlendirmesi yapıldıktan sonra Komite raporunu Yönetim Kurulu’na verir. Yönetim Kurulu üyenin davranışını düzeltmesi için ihtar edebilir, bu davranışa neden olan genel uygulamanın değiştirilmesini talep edebilir veya üyeyi dernekten çıkarabilir.

 

UFRAD ilkeleri, Avrupa’da ve Amerika’da girişimcileri koruyan temel yasa ve ilkelerdir.

Bayilik alırken UFRAD üyesi firmaları seçmenin yararı, UFRAD güvencesi ve korumasına sahip olmaktır.

 

Trabzon Tel Örme ve Çit Sistemleri – Her Hakkı Saklıdır 2014